Ciekawostki o języku litewskim

Język litewskich jest jednym z dwóch (obok łotewskiego) języków bałtyckich, które przetrwały do dnia dzisiejszego. Jako odrębny język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich zaczął się rozwijać w VII wieku, forma pisana języka litewskiego pojawiła się jednak dopiero około XVI wieku, kiedy to zaczęły ukazywać się pierwsze dokumenty w tym języku. Współczesna forma języka litewskiego ukształtowała się zaś dopiero na przełomie XIX i XX wieku.

Oto niektóre z ciekawych faktów dotyczących tego języka:

  • Język litewski jest uważany za najbardziej archaiczny ze wszystkich żywych języków indoeuropejskich. Znany francuski językoznawca Antoine Meillet powiedział: „Każdy, kto chce usłyszeć, jak mówili indoeuropejczycy, powinien przyjść i posłuchać litewskiego chłopa”.
  • W języku litewskim niemalże nie występują mocne przekleństwa. W roli przekleństw używa się takich wyrazów jak na przykład „rupūžė” (ropucha). Zamiast litewskich słów, często używane są też przekleństwa po angielsku bądź rosyjsku.
  • Forma kobiecego nazwiska może wskazywać czy kobieta jest zamężna, czy nie, przy czym zasada ta nie dotyczy nazwisk mężczyzn.

Kobiety niezamężne mają nazwiska zakończone na aitė, iūtė oraz ytė, zaś nazwiska kobiet zamężnych zawsze kończą się na ienė. Ostatnio popularna stała się również końcówka ė, która dotyczy zarówno kobiet zamężnych, jak i niezamężnych, nie jest to jednak forma używana powszechnie.

  • Język litewski wykazuje wiele podobieństw do sanskrytu. Podobieństwa miedzy nimi wynikają z tego, że oba języki są dość archaiczne – sanskryt nie zmienił się od czasu jego powstania, a również w litewskim trwające przez wieki modyfikacje języka nie doprowadziły do dużych zmian.
  • Język litewski posiada mnóstwo przyrostków zdrabniająco-afektywnych, jest w nim zatem wiele ekspresywnych, czułych form słownych. Przykładem mogą być zdrobnienia słowa „dziecko” („vaikas”), które są następujące: „vaikelis”, „vaikiukas”, „vaikeliukas”, „vaikelėlis”, „vaikužėlis”, „vaikučiukas”.
  • Litewski wykazuje znaczne zróżnicowanie jeśli chodzi o dialekty. Obrazuje je poniższa grafika:

 

  • W języku litewskim zachowało się bardzo stare słownictwo. Państwowa Komisja Języka Litewskiego, między innymi, stoi na straży języka, aby nie został przeładowany zbyt dużą liczbą obcych słów. Komisja ta zarządza używaniem języka w firmach, agencjach, instytucjach oraz w mediach na terenie Litwy. Gdy tylko jest to możliwe, próbuje się tworzyć nowe słowa zamiast je zapożyczać. Niezależnie od tego, w ostatnich czasach, podobnie jak w przypadku wielu innych języków europejskich, dostrzegalny jest istotny wpływ na litewski języka angielskiego oraz zapożyczanie z niego wielu słów.