Język litewski a język łotewski

 

Język litewski i łotewski są jedynymi współcześnie używanymi językami bałtyckimi, czyli językami z grupy języków indoeuropejskich, którymi niegdyś posługiwały się plemiona Bałtów. Grupa języków bałtyckich była dawniej znacznie większa i zaliczały się do niej przykładowo również takie języki jak pruski, jaćwiński, kuroński czy język zemgalski. Język litewski jest obecnie uważany za  najbardziej archaiczny ze wszystkich żywych języków indoeuropejskich. Powszechny jest pogląd, że wśród wszystkich języków nowożytnych to właśnie język litewski jest najbliższy językowi protoindoeuropejskiemu. Jest zatem ciekawym polem do badań językoznawców zajmujących się historycznymi aspektami rozwoju języków i samych specjalistów od języka indoeuropejskiego.

Choć słuchając języka litewskiego i łotewskiego może się wydawać, że są to języki bardzo do siebie zbliżone, różnice pomiędzy nimi są dość znaczące.

Język łotewski, w odróżnieniu od języka litewskiego, ze względu na setki lat niemieckiego panowania na terenie Łotwy, znajdował się pod silnym wpływem języków germańskich. Oddziaływały również na niego wpływy ugrofińskie oraz słowiańskie, czego efektem są stosunkowo liczne innowacje gramatyczne i leksykalne nieobecne w języku litewskim. Słownictwo łotewskie wykazuje wiele zapożyczeń z języka niemieckiego, szwedzkiego czy rosyjskiego. Współcześnie – jak w przypadku większości języków – obserwowany jest również rosnący wpływ na niego języka angielskiego.

Na język litewski wpływ wywarły natomiast przede wszystkim języki sąsiadujących narodów słowiańskich, a więc język polski, białoruski i rosyjski, jednak w pierwszej połowie XX w., po odzyskaniu niepodległości przez Litwę, widoczna stała się tendencja do zastępowania slawizmów wyrazami rodzimymi. Różnice leksykalne występujące między językiem litewskim a łotewskim, będące wynikiem pozostawiania ich w przeszłości pod wpływem różnych grup językowych,  sprawiają, że litewski nie jest wzajemnie zrozumiały z językiem łotewskim. Odmienności między nimi są znaczne już w podstawowym słownictwie.

Litewski, jako język dość archaiczny w swojej budowie, posiada pewne cechy wspólne z sanskrytem. Oba te języki są dość archaiczne, stąd zachowało się w nich wiele pokrewnych lub podobnych słów. Podobieństwo między litewskim a sanskrytem nie wynika z pokrewieństwa tych języków, bowiem litewski należy do języków bałtosłowiańskich, a sanskryt do indoaryjskich, lecz wynika z tego, że oba te języki zachowały wiele elementów protoindoeuropejskich. Sanskryt jako języki liturgii, nie zmienił się od czasów jego stworzenia. Podobnie litewski, choć podlegał zmianom na skutek okoliczności historycznych i kulturowych, zmienił się w stosunkowo niewielkim stopniu.

Języki litewski oraz łotewski można studiować  między innymi na filologii bałtyckiej ze specjalnościami lituanistyka i lettonistyka na Wydziale Polonistycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Uniwersytet Warszawski jest  jedną z dwóch uczelni w Polsce prowadzącą dwustopniowe studia w zakresie bałtystyki. Najważniejszą częścią programu na bałtystyce jest intensywna nauka od podstaw języka litewskiego oraz łotewskiego. Oprócz lektoratów językowych, studia obejmują zajęcia z zakresu literatury i historii Litwy i Łotwy, kultury tych krajów, a także zajęcia z zakresu językoznawstwa, teorii przekładu oraz metodyki nauczania języków obcych.

 Czytaj również:

Ciekawostki o języku litewskim

Język rumuński a inne języki romańskie