Co kraj to obyczaj, czyli o wielkanocnych zwyczajach z różnych zakątków świata

 

Zwyczaje i symbole Świąt Wielkanocnych w każdym kraju są nieco inne. Nie wszędzie, tak jak w Polsce maluje się pisanki czy wybiera do kościoła ze święconką. W czasach, gdy tak wielu członków naszych rodzin i przyjaciół decyduje się na emigrację, znajomość tradycji innych krajów wydaje się mieć szczególne znaczenie.

CZECHY

W piątek, zarówno w miastach jak i na wsi, maluje się pisanki. Czesi kupują też tego dnia słodkości, między innymi baranki z biszkoptowego ciasta, masowo wypiekane przez czeskich cukierników. Kolejne dni to czas zadumy nad magią Świąt Wielkanocnych.

Najbardziej lubiany jest wielkanocny poniedziałek. W tym dniu grupki chłopców i mężczyzn odwiedzają domy rówieśniczek i kiedy te obleją ich wodą – smagają je „pomlazkami”- czyli młodymi wierzbowymi gałązkami splecionymi w warkocze. Goście częstowani są pisankami, słodyczami i „palenką” – wódką pędzoną ze śliwek, moreli lub wiśni.

Czeski świąteczny stół zdobią baranki z ciasta i słodycze. Na żadnym stole nie może zabraknąć „pomlazki” ani alkoholu. Pojawia się „Palenka” (śliwowica),  „merunka” (morelówka) oraz wódka.

Znanym czeskim zwyczajem jest  tzw. „szmigrus”.Obyczaj ten przypomina nieco polskie bożonarodzeniowe kolędowanie. Dzieci spacerują z koszyczkami po domach sąsiadów i w zamian za śpiewy i świąteczne życzenia zbierają do koszyczków słodycze.

W trakcie Świąt Wielkanocnych większość czeskich restauracji serwuje specjalne wielkanocne dania oraz wielkanocne korzenne piwa. W większych miastach organizowane są wielkanocne jarmarki.

CHORWACJA

Tak jak w innych krajach słowiańskich, dużą wagę przywiązuje się już do okresu poprzedzającego święta, a więc do Wielkiego Postu (tzw. „korizma”), mającego na celu oczyszczenie ducha i ciała. W Niedzielę Palmową następuje poświęcenie gałązek oliwnych.

W Wielki Czwartek milkną dzwony kościelne, a zamiast nich pojawiają się odgłosy drewnianych kołatek. Ciekawy jest zwyczaj kultywowany w Dalmacji, gdzie podczas obchodzenia nabożeństw Wielkiego Czwartku, ich uczestnicy uderzają rózgami o ławki, tak długo, dopóki rózgi te nie połamią się. Zwyczaj ten to tzw. „tučenje Barabana” (bicie Barabasza). Wielki Piątek jest dniem zadumy nad śmiercią Jezusa Chrystusa. Podczas adoracji Krzyża w kościołach, zgromadzeni wierni całują rany Jezusa. W Wielki Piątek odbywają się uroczyste procesje, a jedna z najbardziej znanym ma miejsce na wyspie Hvar. W Wielką Sobotę wierni udają się na poświęcenie pokarmów, które umieszczają w udekorowanych koszyczkach. W koszyczku muszą znaleźć się pisanki, chleb, wędlina, cebula, chrzan, jak również odrobina rakiji albo wina. Wieczorem, w trakcie Wigilii Paschalnej następuje poświęcenie ognia.

Niedzielę Wielkanocną rozpoczyna świąteczne śniadanie. Pozostałości święconki, które nie zostały zjedzone są spalane, albo zakopywane na podwórku.Poniedziałek wielkanocny jest świętem rodzinnym, w trakcie którego Chorwaci odwiedzają się wzajemnie. Obchodzony jest też lany poniedziałek („baciponedjeljak”).

 

FRANCJA

 

We Francji nie ma tradycji święcenia pokarmów ani śniadania wielkanocnego, nie ma tam również lanego poniedziałku.

Rezurekcja jest sprawowana wraz z obrzędami Wielkiej Soboty około godz. 20.30. Najpierw na placu przed kościołem kapłan dokonuje poświęcenia ognia i wody, po czym wierni przechodzą w procesji do kościoła, gdzie rozpoczyna się liturgia. Podczas radosnego „Chwała na wysokości Bogu…” zaczyna rozbrzmiewać milczące od Środy Popielcowej dzwony.

Obchodzenie świąt zaczyna się nie od śniadania, ale od uroczystego obiadu. Jeśli chodzi o zwyczaje kulinarne, na francuskich stołach najczęściej pojawia się pieczeń z baraniny oraz jajka przyrządzone na wiele sposobów.

Francuzi nie przygotowują natomiast pisanek, a ozdobne jajka pojawiają się u nich na stole wyłącznie pod postacią jajek z czekolady. Podobnie jak w innych krajach, również tutaj dzieci szukają czekoladowych jajek ukrytych w domach, ogrodach, a nawet parkach.

 

 NIEMCY

 

Zwyczaj obchodzenia Wielkiego Czwartku (Gründonnerstag), jest tradycją, która może zdziwić niejedna osobę. W dzień ten obowiązkowe jest bowiem zjedzenie czegoś zielonego, na przykład sałaty, szczypiorku lub szpinaku. W tym dniu maluje się także jajka na zielono.  Wielki Piątek (Karfreitag) nazywany jest też w Niemczech Cichym Piątkiem (Stiller Freitag) i  jest to dzień wolny od pracy. Wierni uczęszczają na misteria będące upamiętnieniem śmierci Jezusa Chrystusa. Inaczej niż w polskiej tradycji, tego dnia w Niemczech nie obowiązuje post ścisły. Wieczorem kapłani zapraszają na agapę, czyli wspólny posiłek składający się z wody, chleba oraz wina. Kolejną różnicą jest kwestia święcenia pokarmu, nie jest to tak popularne jak w Polsce. W Niemczech święci się ogień. W Wielką Sobotę (Karsamstag) przed kościołami płoną ogniska, jako symbol zbliżającego się zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Wierni odpalają świece paschalne i zabierają je do swoich domów. W kolejny świąteczny dzień, czyli Niedzielę Wielkanocną (Ostersonntag), odbywają się tradycyjne poranne msze rezurekcyjne, a mieszkańcy Niemiec zasiadają do rodzinnego śniadania. Największą rozrywką dla najmłodszych jest poszukiwanie prezentu pozostawionego przez zajączka. Przez wiele osób uwielbiana, przez innych nieco mniej, tradycja mokrego Śmigusa-dyngusa nie jest w Niemczech znana, a Poniedziałek Wielkanocny (Ostermontag) jest czasem spotkań z rodziną i bliskimi.

Bardzo ważne są w Niemczech świąteczne dekoracje. Jedną z ich form są bukiety wykonywane z zielonych gałązek i powieszonych na nich wydmuszek. Dekoruje się balkony, a nawet drzewa i krzaki w ogrodzie. Na niemieckich świątecznych stołach nie brakuje tradycyjnych potraw. Są wśród nich jajka podawane na różne sposoby – z sosami lub faszerowane. Inną wielkanocną potrawą, a także formą dekoracji, jest ser biały, który formuje się na kształt jajek. W okresie wielkanocnym w niemieckich domach pojawiają się także zupy: dyniowa i kminkowa oraz mięsa: boczek, pieczona szynka, kiełbasa. Potrawą wielkanocną jest również zrobiony z surowego mięsa wieprzowego, papryki, cebuli i natki pietruszki „hackepeter”, który nieco przypomina polski tatar. Oczywiście są także słodkości: tradycyjne owocowe strudle, babki drożdżowe z rodzynkami, serniki, a także knedle oraz musli owocowe.

ROSJA

W Rosji Święta Wielkanocne, określane mianem „Pascha” są bardzo ważne i obchodzone bardzo uroczyście. Wielkanoc poprzedza okres Wielkiego Postu, w trakcie którego prawosławni przez 40 dni nie powinni spożywać mięsa, ryb, nabiału i białego pieczywa. Pomimo tego, że nie wszyscy stosują aż tak restrykcyjne zasady postu i czasami tylko po prostu nie jedzą w tym okresie mięsa, niektóre rosyjskie restauracje w okresie tym serwują specjalne menu, nie zawierające wszystkich „zakazanych” składników.

Rosjanie przywiązują ogromną wagę do obrzędów wielkiego tygodnia. W Wielki Piątek czytane są fragmenty Biblii, mówiące o męce Jezusa, a w Wielką Sobotę, wierni święcą pokarmy – w wielkanocnym koszyczku musi znaleźć się pascha, baby i pisanki. W nocy z soboty na niedzielę odprawiane są kilkugodzinne nabożeństwa, po których wierni wybierają się na uroczyste procesje wokół cerkwi.

Podobnie jak w Polsce, Rosjanie przygotowują pisanki, farbując jajka głównie na czerwono, co ma symbolizować krew Chrystusa.

Wielkanoc jest świętowana uroczyście, najczęściej w gronie rodzinnym, przy suto zastawionym stole. Typowo wielkanocnym daniem w  Rosji jest pascha – deser z białego sera, masła, żółtek i bakalii. W Poniedziałek Wielkanocny w Cerkwi odbywa się obrzęd przygotowania krzyżma, który trwa trzy dni.

 

WIELKA BRYTANIA

Wielkanoc w Wielkiej Brytanii sięga czasów przed nastaniem chrześcijaństwa, a swoją nazwę (Easter) zawdzięcza anglosaskiej bogini wiosny Eostre, która była uosobieniem narodzin, szczęścia i płodności.Święto na cześć bogini Eostre w krajach celtyckich wiązało się z obrządkiem pożegnania zimy i powitania wiosny. Od wieków zwierzęciem reprezentującym boginię był zając, kojarzony z wiosną, płodnością i urodzajem.

Brytyjskie świętowanie Wielkanocy rozpoczyna się w Wielki Piątek (Good Friday) i trwa aż do poniedziałku (EasterMonday), a wszystkie cztery świąteczne dni są wolne od pracy, przy czym w Poniedziałek Wielkanocny otwarte są sklepy, w których na klientów czekają wyprzedaże.

W Wielkiej Brytanii nie ma tradycji święcenia potraw. Wielka Sobota to czas wielu ulicznych festiwali. W pierwszy dzień świąt Brytyjczycy spotykają się z rodziną i przyjaciółmi, a po śniadaniu wybierają się do kościoła i na spacer. Przygotowuje się kosze z przysmakami, które zabierane są na wypad do parku czy wyjazd za miasto.

W Wielkiej Brytanii, tak jak w wielu innych krajach, Wielkanoc ściśle związana jest z jajkami. W przedchrześcijańskiej Europie zwyczaj zdobienia jaj był znany i szeroko praktykowany. Obecnie Święta Wielkanocne na Wyspach Brytyjskich mają bardzo komercyjny charakter, a ich symbolem stały się słodkie jaja z czekolady i zajączek wielkanocny (EasterBunny).

 

WŁOCHY

Włosi w czasie Wielkanocy, postępują zgodnie ze swoim przysłowiem „Natale con tuoi, Pasqua con chi vuoi”, czyli „Boże narodzenie spędzaj z rodziną, Wielkanoc – z kim chcesz”. Wielu Włochów wyjeżdża najczęściej na południe kraju, gdzie panuje najładniejsza pogoda. We Florencji jedną ze świątecznych atrakcji jest sięgająca czasów średniowiecza tradycja, którą Włosi nazywają „scoppio del carro”. Polega ona na pokazie fajerwerków wystrzeliwanych ze specjalnego rydwanu ciągniętego przez białe woły. Oczywiście Włosi nie byliby sobą, gdyby święta nie wiązały się z doskonałą kuchnią. Najważniejszym dniem tych świąt jest oczywiście Wielka Niedziela, podczas której najważniejszym momentem dnia jest rodzinny obiad, na który podawana jest baranina lub jagnięcina, (zwyczaj ten występuje także w innych krajach śródziemnomorskich).

 

STANY ZJEDNOCZONE

W Stanach Zjednoczonych Święta Wielkanocne trwają tylko jeden dzień, w niedzielę. Nie jest tam obchodzona tradycja święcenia pokarmów w Wielką Sobotę. Amerykanie wierzą natomiast, że jajko ugotowane w Wielki Piątek, a zjedzone w Wielką Niedzielę, przynosi rodzinie wielkie szczęście.

Symbolem Wielkanocnym jest królik (EasterBunny), zaś bardzo rozpowszechnionym zwyczajem jest poszukiwanie przez dzieci czekoladowych jajek, który są ukrywane w domu i ogrodzie.

Na świąteczny obiad wielkanocny Amerykanie wybierają się zwykle do restauracji, nie zapominają jednak o dekorowaniu własnych domów.

 

SZWECJA

Kraje skandynawskie charakteryzują się jednymi z najbardziej nietypowych zwyczajów wielkanocnych. Ciekawą tradycją, przypominającą nieco Halloween, jest przebieranie się za påskkärringar – „wielkanocne wiedźmy”. W Wielką Sobotę szwedzkie dzieci odwiedzają swoich sąsiadów, wręczając im własnoręcznie wykonane kartki oraz laurki, w zamian otrzymując słodycze.Tego dnia przygotowywany jest również tradycyjny, świąteczny posiłek, składający się ze śledzi, solonego łososia oraz cynamonowych lub kminkowych bułeczek.

Nieco znajomym dla nas zwyczajem może być natomiast robienie „påskkris”, czyli przyozdabianie kolorowym pierzem brzozowych gałązek. Podobne do polskich palm wielkanocnych, dla Szwedów stanowią one symbol ludzkich starań, mających na celu przyspieszenie przybycia wiosny.